Yazar: Dilek Akşen
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından temin edilen verilerle hazırladığı rapor; deprem bölgesinde 2023–2025 döneminde yapılan 3,6 trilyon TL kamu harcamasının konut, altyapı, eğitim, sağlık, tarım ve sanayiye nasıl yönlendirildiğini ayrıntılarıyla ortaya koyuyor.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 11 ili etkileyen ve asrın felaketi olarak anılan Kahramanmaraş depremlerinin 3. yılında “Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu”nu yayımladı.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın üçüncü yıl raporu, 6 ve 20 Şubat depremlerinin insani ve ekonomik bilançosunu güncel verilerle ortaya koydu; konut kuralarından okul ve hastane yatırımlarına, altyapı ve tarım desteklerinden KOBİ kredilerine kadar yürütülen çalışmalar kalem kalem paylaşıldı.
Can kaybı ve hasarın boyutu güncellendi
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı koordinasyonunda hazırlanan üçüncü yıl raporuna göre, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş ve 20 Şubat 2023 Hatay merkezli depremler 120 bin kilometrekarelik alanda 14 milyondan fazla insanı etkiledi. 53 bin 697 kişi hayatını kaybetti, 107 bin 213 kişi yaralandı, üç buçuk milyondan fazla kişi tahliye edildi.
30 Ocak 2026 itibarıyla yapılan tespitlerde 39 bin 555 bina tamamen yıkıldı; 21 bin 177 bina acil yıkım gerektirir durumda, 199 bin 061 bina ağır hasarlı, 36 bin 065 bina orta hasarlı, 2 milyon 6 bin 17 bina ise az hasarlı veya hasarsız olarak kayda geçti.
Ekonomik fatura ve GSYH etkisi
17 Mart 2023 tarihli ilk değerlendirmeye atıfla, depremin Türkiye ekonomisine maliyeti 103,6 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu tutar milli gelirin yaklaşık yüzde 9’una karşılık geliyor. Rapora göre 2023’te bölgenin GSYH içindeki payı gerilerken, 2024’te yeniden yapılanma faaliyetlerinin etkisiyle yüzde 10,4’e yükseldi.
AFAD bağış hesabı ve doğrudan yardımlar
15 Ocak 2026 itibarıyla AFAD bağış hesabında 146,8 milyar TL toplandı ve 137,6 milyar TL harcandı. Bunun 71,1 milyar TL’si doğrudan nakdi yardımlar, 66,5 milyar TL’si geçici barınma giderleri oldu.
Hasarlı hanelere 20 milyar TL, taşınma yardımı olarak 8,5 milyar TL, kira yardımı olarak 43,5 milyar TL ödeme yapıldı. Hayatını kaybedenlerin yakınlarına 4,1 milyar TL, deprem bölgesi dışına gidenlere 57,2 milyon TL tahliye desteği verildi. Çadır, konteyner ve barınma altyapısı için 60,4 milyar TL, gıda ve hijyen için 6,1 milyar TL harcandı.
Bütçe harcaması ve konut kuraları
2023–2025 döneminde merkezi bütçeden deprem kaynaklı kayıp ve risk azaltımına 3,6 trilyon TL (yaklaşık 91,5 milyar dolar) harcandı. Afet ve kentsel dönüşüm hak sahipleri için yapılan kura törenleri sonucunda 433.667 konut ve 21.690 işyerinin kurası tamamlandı; teslim süreci sürüyor.
Eğitim yatırımları: Derslik sayısı artacak
Bölgede 13.321 derslik inşası için 72 milyar TL, 2.776 dersliğin güçlendirilmesi için 6,9 milyar TL harcandı. 84 bin dersliğin bakım-onarımı tamamlandı. Tüm çalışmalar bittiğinde derslik sayısının deprem öncesine göre yüzde 15 artması planlanıyor. Üniversite binaları ve kampüs altyapıları için 5,1 milyar TL harcama yapıldı; 2026 Yılı Yatırım Programında 2,4 milyar TL ödenek ayrıldı.
Yurtlar ve spor tesisleri
11 ilde 5 yurt ağır, 19 yurt orta, 52 yurt az hasarlı çıktı. 2025 sonuna kadar 2,5 milyar TL harcandı; 2026’da aynı tutarda ödenek ayrıldı. Ayrıca 12.500 yatak kapasiteli 9 ağır çelik yurt (12 milyar TL) ve 3 milyar TL’lik spor tesisi projeleri Spor Toto kaynaklarıyla yürütülüyor.
Sağlık kapasitesi: 36 tesis tamamlandı
Toplam 8.020 yatak ve 190 ünit kapasiteli projeler yatırım programına alındı. Depremlerden bu yana 1.590 yataklı 13 acil durum hastanesi, 1.875 yataklı Gaziantep Şehir Hastanesi ve 2.399 yataklı 22 hastane projesi tamamlandı. 2026’da ikinci basamak ve birinci basamak tesisler için 40,7 milyar TL kaynak tahsis edildi.
Altyapı: Su, enerji, yol ve demiryolu
İçme suyu ve kanalizasyon için 100 milyar TL dış finansman belediyelere hibe olarak sağlandı. DSİ ve İLBANK projelerinin toplam yatırım tutarı 106 milyar TL; 2025 sonuna kadar 25 milyar TL harcandı. Enerji altyapısına 51,1 milyar TL, karayolu ve otoyollara 19,8 milyar TL, yeni yerleşim ve bağlantı yollarına 40 milyar TL, kentiçi yollara 8,5 milyar TL harcandı. Demiryollarına 26,4 milyar TL yatırım yapıldı; 2027’ye kadar 31,5 milyar TL daha planlandı. Hatay ve Malatya havalimanları için 24,2 milyar TL’lik yatırımın 19,5 milyar TL’si harcandı.
Tarım ve kırsal destekler
2025’te 11 ilde 17,4 milyar TL tarım desteği verildi. Hububat için 6,9 milyar TL, hayvancılık için 2,4 milyar TL ödeme yapıldı;Sertifikalı tohum desteği yüzde 100 artırıldı. Karataş Sera OTB tamamlandı
Tarım ve hayvancılıkta üretimi sürdürme
Depremde 8.095 büyükbaş, 69.982 küçükbaş, 42.099 kanatlı, 827.248 civciv telef oldu; 17.173 ahır/ağıl yıkıldı. Bölgeye 20.351 hayvan çadırı/branda ve 16 bin ton yem sevk edildi.
2025’te 17,4 milyar TL tarım desteği verildi; hububat desteği 6,9 milyar TL oldu. 334 bin çiftçiye 6,3 milyar TL mazot-gübre desteği sağlandı. Hayvancılık için toplam 2,4 milyar TL destek verildi. Ahır yapımı için kişi başı 600 bin TL, 2 yıl ödemesiz, 18 yıl vadeli faizsiz kredi imkânı sunuldu. Mera ıslahı, tohum desteği ve Dünya Bankası kredili projeler başlatıldı.
Sanayi, KOBİ ve esnaf için finansman
KSS yatırımları, KOSGEB ve kalkınma ajansları aracılığıyla 17,6 milyar TL kaynak devreye alındı. “Türkiye Deprem Sonrası Mikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Canlanması Projesi” kapsamında 69.951 işletmeye 47,9 milyar TL, Deprem Acil Destek Kredisi ile 7.437 işletmeye 6,55 milyar TL sağlandı. Kooperatif kefaletiyle 27.202 esnafa 6,7 milyar TL faiz indirimli kredi kullandırıldı; destek hacmi 2024’te 18 milyar TL’ye, 2025’te 29,5 milyar TL’ye çıktı.
Ormancılık, ORKÖY ve DSİ yatırımları
7.273 orman köylüsü aileye 1,64 milyar TL ORKÖY desteği verildi. 51 idari bina ve lojman projesi yürütüldü. DSİ verilerine göre depolama, sulama ve taşkın tesislerinde 32,4 milyar TL hasar oluştu; 13,4 milyar TL’si 2025 sonuna kadar giderildi. Asi Nehri ıslah projesi 38 milyar TL maliyetle yatırım programına alındı.
İmalat sanayii ve KOBİ’lerde toparlanma
Deprem bölgesindeki 11 ilin ihracatı 2023’te 22,9 milyar dolar, 2025’te 25 milyar dolar oldu. Kapasite kullanım oranı 2024’ten itibaren Türkiye ortalamasının üzerine çıktı. İl bazında sanayide elektrik ve doğal gaz tüketimi deprem ayındaki düşüşün ardından toparlandı.
KOSGEB ve diğer programlarla 69.951 işletmeye 47,9 milyar TL destek sağlandı. 4.088 teşvik belgesi ile 476,8 milyar TL yatırım ve 130.616 istihdam öngörüldü.
Sosyal koruma ve kültürel miras
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı hizmet binaları için 2025’te 1,64 milyar TL harcandı; çocuklara yönelik gıda, güvenlik, sağlık, eğitim ve psikososyal destek çalışmaları yürütüldü. Vakıflar Genel Müdürlüğü 377 kültür varlığında restorasyona başladı; 109 eser tamamlandı. Bu alana 7,8 milyar TL harcandı.
Kütüphaneler ve ibadethaneler
11 ilde 8.472 tescilli kültür varlığı bulunuyor; 5.119’u incelendi. 364’ü yıkık, 973’ü ağır, 1.206’sı orta, 1.036’sı az hasarlı. 2023–2025 arasında onarım ve koruma için 10,7 milyar TL harcandı. 1.278 yapıya proje, 278 yapıya uygulama yardımı olmak üzere yaklaşık 2 milyar TL destek verildi. 111 cemevinin bakım-onarım ve tefrişatı yapıldı. Vakıflar Genel Müdürlüğü 7,8 milyar TL harcadı; 109 eser tamamlandı.
153 halk kütüphanesinden 6’sı yıkık, 10’u ağır, 7’si orta hasarlı. 24 kütüphanenin yapımı/onarımı tamamlandı; 17’sinde süreç sürüyor. Müzelerde 335 eserde hasar tespit edildi; 155’i onarıldı, 180’inde çalışmalar devam ediyor. Hatay’da restorasyon ve konservasyon için laboratuvar müdürlüğü kuruldu.
